การแพร่ระบาดของไวรัสโคโรนาสายพันธุ์ใหม่ หรือ COVID-19 ได้ก่อให้เกิดผลกระทบอย่างใหญ่หลวงต่อทุกภาคส่วนของเศรษฐกิจโลก รวมถึงวงการสตาร์ทอัพไทยที่ต้องเผชิญกับความท้าทายที่ไม่เคยคาดคิดมาก่อน ทั้งในด้านการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมผู้บริโภค การชะลอตัวของตลาด และความไม่แน่นอนของอนาคต อย่างไรก็ตาม ในวิกฤตย่อมมีโอกาสเสมอ สตาร์ทอัพไทยที่สามารถปรับตัวและนำกลยุทธ์ที่เหมาะสมมาใช้ จะไม่เพียงแค่สามารถอยู่รอดได้ แต่ยังสามารถเติบโตและแข็งแกร่งยิ่งขึ้นกว่าเดิม บทความนี้จะพาคุณไปสำรวจ 5 กลยุทธ์เด็ดที่จะช่วยให้สตาร์ทอัพไทยฝ่าฟันวิกฤต COVID-19 และสร้างการเติบโตอย่างยั่งยืน

ประการแรก คือ การเร่งปรับเปลี่ยนรูปแบบธุรกิจสู่ดิจิทัล (Digital Transformation) อย่างที่ไม่เคยเป็นมาก่อน วิกฤต COVID-19 เป็นตัวเร่งให้ผู้บริโภคหันมาพึ่งพาดิจิทัลแพลตฟอร์มมากขึ้น ทั้งการซื้อสินค้าออนไลน์ การทำงานจากที่บ้าน (Work From Home) และการติดต่อสื่อสารผ่านช่องทางดิจิทัล สตาร์ทอัพที่ยังยึดติดกับรูปแบบธุรกิจแบบดั้งเดิมจะต้องเผชิญกับความยากลำบากอย่างยิ่ง การลงทุนในการพัฒนาแพลตฟอร์มออนไลน์ การสร้างช่องทางการขายผ่านโซเชียลมีเดีย และการนำเทคโนโลยีดิจิทัลมาใช้ในการบริหารจัดการภายในองค์กร จึงเป็นสิ่งจำเป็นอย่างยิ่ง ตัวอย่างที่เห็นได้ชัดคือ สตาร์ทอัพด้านอาหารที่หันมาเน้นการเดลิเวอรี่และสร้างประสบการณ์การรับประทานอาหารที่บ้าน สตาร์ทอัพด้านการศึกษาที่พัฒนาคอร์สออนไลน์และระบบการเรียนการสอนทางไกล หรือแม้แต่สตาร์ทอัพด้านสุขภาพที่เปิดให้บริการปรึกษาแพทย์ออนไลน์ (Telemedicine) ซึ่งได้รับความนิยมอย่างสูงในช่วงเวลานี้ ข้อมูลจากสำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) ชี้ให้เห็นว่าในช่วงการระบาดของ COVID-19 การใช้งานแพลตฟอร์ม e-commerce ในไทยเติบโตขึ้นกว่า 30% แสดงให้เห็นถึงศักยภาพของช่องทางดิจิทัล

ประการที่สอง คือ การเน้นย้ำคุณค่าที่แท้จริงของผลิตภัณฑ์หรือบริการ (Value Proposition) ในช่วงเวลาที่ผู้บริโภคมีความระมัดระวังในการใช้จ่ายมากขึ้น การนำเสนอคุณค่าที่สามารถตอบโจทย์ความต้องการที่แท้จริง และสร้างความแตกต่างจากคู่แข่งได้อย่างชัดเจน จะช่วยสร้างความภักดีของลูกค้าและดึงดูดลูกค้าใหม่ๆ ได้ สตาร์ทอัพควรทบทวนและวิเคราะห์ว่าผลิตภัณฑ์หรือบริการของตนสามารถช่วยแก้ปัญหาอะไรให้กับลูกค้าในช่วงวิกฤตนี้ได้บ้าง หรือสามารถช่วยให้ชีวิตของลูกค้าดีขึ้นได้อย่างไร ตัวอย่างเช่น สตาร์ทอัพที่ให้บริการโซลูชันสำหรับธุรกิจขนาดเล็ก (SMEs) ในการบริหารจัดการต้นทุน หรือสตาร์ทอัพที่นำเสนอผลิตภัณฑ์ที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม ซึ่งสอดคล้องกับแนวโน้มความใส่ใจต่อสังคมและสิ่งแวดล้อมของผู้บริโภคในปัจจุบัน การสื่อสารคุณค่านี้ผ่านช่องทางต่างๆ อย่างสม่ำเสมอและตรงจุด จะช่วยสร้างความน่าเชื่อถือและความผูกพันกับลูกค้าได้

ประการที่สาม คือ การบริหารจัดการกระแสเงินสด (Cash Flow Management) อย่างรอบคอบและมีประสิทธิภาพ วิกฤต COVID-19 ได้สร้างความไม่แน่นอนทางเศรษฐกิจอย่างมาก ทำให้การคาดการณ์รายได้และค่าใช้จ่ายทำได้ยากขึ้น สตาร์ทอัพจำเป็นต้องมีแผนการบริหารจัดการกระแสเงินสดที่รัดกุม ทั้งการประเมินรายรับรายจ่ายอย่างใกล้ชิด การลดค่าใช้จ่ายที่ไม่จำเป็น การแสวงหาแหล่งเงินทุนสำรอง และการเจรจาต่อรองกับผู้ขายหรือเจ้าหนี้หากจำเป็น การมีเงินสดสำรองที่เพียงพอ จะช่วยให้สตาร์ทอัพสามารถดำเนินธุรกิจต่อไปได้ในช่วงที่รายได้ลดลง และมีสภาพคล่องเพียงพอในการคว้าโอกาสใหม่ๆ ที่อาจเกิดขึ้น รายงานจากธนาคารโลก ระบุว่า SMEs จำนวนมากประสบปัญหาขาดสภาพคล่องทางการเงินในช่วงการระบาด ซึ่งเป็นอุปสรรคสำคัญต่อการอยู่รอด ดังนั้น การให้ความสำคัญกับการบริหารกระแสเงินสดจึงเป็นหัวใจสำคัญ

ประการที่สี่ คือ การสร้างความร่วมมือและเครือข่าย (Collaboration and Networking) ที่แข็งแกร่ง วิกฤตเช่นนี้ ไม่ใช่สิ่งที่สตาร์ทอัพจะสามารถฝ่าฟันไปได้เพียงลำพัง การสร้างความร่วมมือกับสตาร์ทอัพรายอื่น บริษัทขนาดใหญ่ หน่วยงานภาครัฐ หรือสถาบันการเงิน สามารถช่วยเพิ่มโอกาสในการเข้าถึงทรัพยากร เทคโนโลยี หรือตลาดใหม่ๆ การเข้าร่วมกลุ่ม หรือกิจกรรมที่ส่งเสริมเครือข่าย จะช่วยให้สตาร์ทอัพได้แลกเปลี่ยนความรู้ ประสบการณ์ และหาทางออกร่วมกัน ตัวอย่างเช่น สตาร์ทอัพที่ร่วมมือกันพัฒนาโซลูชัน หรือการที่สตาร์ทอัพได้รับความช่วยเหลือจากโครงการสนับสนุนของภาครัฐและเอกชน สถิติจากรายงาน Global Startup Ecosystem Report ชี้ให้เห็นว่าระบบนิเวศสตาร์ทอัพที่แข็งแกร่งมักจะมีการส่งเสริมความร่วมมือและการแบ่งปันทรัพยากร

ประการที่ห้า คือ การปรับตัวและความยืดหยุ่น (Adaptability and Resilience) สตาร์ทอัพต้องพร้อมที่จะปรับเปลี่ยนแผนธุรกิจ กลยุทธ์ และวิธีการดำเนินงานอย่างรวดเร็วตามสถานการณ์ที่เปลี่ยนแปลงไป การยึดติดกับแผนเดิมๆ โดยไม่พิจารณาถึงบริบทที่เปลี่ยนไป อาจนำไปสู่ความล้มเหลว ความยืดหยุ่นทางจิตใจของทีมงาน และความสามารถในการเรียนรู้จากข้อผิดพลาด ก็เป็นสิ่งสำคัญอย่างยิ่ง สตาร์ทอัพที่ประสบความสำเร็จในวิกฤตนี้ มักจะเป็นสตาร์ทอัพที่สามารถมองเห็นโอกาสท่ามกลางความท้าทาย พร้อมที่จะทดลองสิ่งใหม่ๆ และเรียนรู้จากผลลัพธ์ เพื่อนำมาปรับปรุงและพัฒนาต่อไป ตัวอย่างเช่น สตาร์ทอัพด้านการท่องเที่ยวที่ปรับเปลี่ยนบริการไปสู่การท่องเที่ยวเสมือนจริง (Virtual Tourism) หรือสตาร์ทอัพด้านการจัดงานอีเวนต์ที่หันมาให้บริการการจัดงานออนไลน์ (Online Events)

โดยสรุป วิกฤต COVID-19 เป็นบททดสอบครั้งสำคัญสำหรับสตาร์ทอัพไทย แต่ในขณะเดียวกันก็เป็นโอกาสในการพลิกโฉมและสร้างการเติบโตที่ยั่งยืน การนำ 5 กลยุทธ์ข้างต้นมาปรับใช้ ไม่ว่าจะเป็นการเร่งสู่ดิจิทัล การเน้นย้ำคุณค่า การบริหารกระแสเงินสด การสร้างความร่วมมือ และการปลูกฝังความยืดหยุ่น จะเป็นกุญแจสำคัญที่จะช่วยให้สตาร์ทอัพไทยไม่เพียงแค่สามารถอยู่รอดได้ แต่ยังสามารถเติบโตและก้าวขึ้นมาเป็นผู้นำในยุค New Normal ได้อย่างแน่นอน